xs
xsm
sm
md
lg

เปิดไส้ในดีล "อนุทิน-ทรัมป์" ผวาภาษีพุ่ง 31.5%! แลกเปิดตลาด "เนื้อหมู-ดิจิทัล" ไทยได้หรือเสีย?

เผยแพร่:   ปรับปรุง:



ชำแหละแถลงการณ์ร่วมข้อตกลงการค้า ART ไทย-สหรัฐฯ หลัง "อนุทิน" ลงนาม "ทรัมป์" ที่มะนิลา เตือนภัยภาษีซ้อน 31.5% เปิด 5 เงื่อนไขแลกเปลี่ยน พร้อมจับตาปมกฎหมายมาตรา 178

ขณะที่ฝ่ายรัฐบาลชูดีล "อนุทิน-ทรัมป์" ณ กรุงมะนิลา 17 พ.ย. 2569 ว่าเป็นก้าวสำคัญรักษาตลาดส่งออก แต่เมื่อกางไส้ในข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ที่ยัง "ไม่ผูกพันทางกฎหมาย" กลับมีคำถามใหญ่จากนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจและช่องโหว่กฎหมายว่า ไทยต้องยอมแลกด้วยเงื่อนไขโหดอะไรบ้าง และรัฐบาลจะกล้าส่งร่างสัญญาฉบับเต็มเข้าสภาฯ หรือไม่!

การลงนามแถลงการณ์ร่วม (Joint Statement) ในช่วงปิดฉากการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน ครั้งที่ 49 เกิดขึ้นภายหลังคณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติอนุมัติร่างแถลงการณ์ดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ตามที่กระทรวงพาณิชย์เสนอ โดยมีนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในฐานะหัวหน้าคณะเจรจา เป็นผู้ให้ความเห็นชอบ ทั้งนี้ เอกสารดังกล่าวเป็นการประกาศความคืบหน้าของการเจรจา ซึ่งหลังจากนี้ยังต้องเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบถ้อยคำและข้อกฎหมาย (Legal Scrub) อีกประมาณ 1-2 เดือน ก่อนเสนอ ครม. เพื่อลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์ต่อไป

ย้อนรอยเกมภาษีสหรัฐฯ: แรงบีบที่ทำให้ไทยต้องเร่งปิดดีล

ชนวนเหตุที่ทำให้รัฐบาลไทยต้องเร่งผลักดันข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade: ART) ให้บรรลุผลในห้วงการประชุมอาเซียน สืบเนื่องมาจากความผันผวนของนโยบายการค้าสหรัฐฯ ในช่วงกลางปี 2569 โดยเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2569 สหรัฐฯ ได้ประกาศเรียกเก็บภาษีตอบโต้เพิ่มขึ้นอีก 12.5% ตามมาตรา 301 กับสินค้าจากไทยและอีก 37 ประเทศ สร้างแรงกดดันอย่างหนักต่อภาคการส่งออกของไทยซึ่งพึ่งพาตลาดสหรัฐฯ เป็นหลัก ขณะที่เพื่อนบ้านในอาเซียนอย่างมาเลเซีย กัมพูชา และอินโดนีเซีย ต่างลงนามความตกลงฉบับสมบูรณ์และคว้าสิทธิภาษีพื้นฐานในอัตราที่ต่ำกว่าไปก่อนหน้าแล้ว

รัฐบาลไทยยืนยันเป้าหมายของการลงนามครั้งนี้ว่า มุ่งขับเคลื่อนความร่วมมือทางเศรษฐกิจเพื่อรักษาโอกาสการส่งออก ลดอุณหภูมิทางการค้า และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการไทย ควบคู่กับการสร้างการจ้างงาน อย่างไรก็ตาม เอกสารของสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (สลค.) ได้ตั้งข้อสังเกตสำคัญว่า แถลงการณ์ร่วมที่ลงนามในวันนี้เป็นการประกาศความสำเร็จในระดับหลักการและสาระสำคัญเท่านั้น ยังไม่มีการระบุตัวเลขอัตราภาษีสุดท้าย และ ยังไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายในทันที

เตือนภัย "ภาษีซ้อนทับ 31.5%" — จับตา "เนื้อหมูสหรัฐฯ"

รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต และผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน วิเคราะห์ถึงความเสี่ยงของดีล ART ว่า ปัจจุบันไทยกำลังเผชิญแรงกดดันจากโครงสร้างภาษีซ้อนทับ หากอัตราภาษีฐานตามกรอบ ART อยู่ที่ 19% และถูกรวมเข้ากับภาษีตามมาตรา 301 อีก 12.5% อาจทำให้เพดานภาษีสินค้าไทยพุ่งสูงถึง 31.5% โดยมีเงื่อนไขสำคัญอย่าง "การเปิดตลาดนำเข้าเนื้อหมูจากสหรัฐฯ" ซึ่งไทยกังวลเรื่องสารเร่งเนื้อแดง เป็นตัวแปรสำคัญที่ชี้ชะตาว่าสินค้าส่งออกของไทยจำนวน 1,907 รายการ จะยังคงได้รับสิทธิยกเว้นภาษี 0% ต่อไปหรือไม่

นอกจากประเด็นเนื้อหมูแล้ว จากรายงานการวิเคราะห์กรอบการเจรจา ART ของสื่อเศรษฐกิจหลายสำนัก ยังสะท้อนข้อเรียกร้อง 5 ด้านหลัก ของฝ่ายสหรัฐฯ ที่ไทยต้องพิจารณาอย่างรอบคอบแลกกับการลดกำแพงภาษี:

1.การเปิดตลาดสินค้าเกษตรและอาหาร: กรอบเจรจาระบุแนวโน้มที่ไทยอาจต้องลดภาษีนำเข้าครอบคลุมรายการสินค้าเกือบ 99% รวมถึงการพิจารณาเปิดตลาดสินค้าเกษตรและอาหารจากสหรัฐฯ เช่น ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ กากถั่วเหลือง เอทานอล และเนื้อสัตว์ ซึ่งภาคประชาสังคมและเกษตรกรกังวลเรื่องมาตรฐานความปลอดภัยและผลกระทบต่อราคาผลผลิตในประเทศ

2.กติกาการค้าดิจิทัล: เงื่อนไขการเปิดเสรีการค้าดิจิทัลโดยไม่จัดเก็บภาษีบริการดิจิทัลจากบริษัทเทคโนโลยีข้ามชาติของสหรัฐฯ ซึ่งเป็นประเด็นที่นักเศรษฐศาสตร์ตั้งข้อสังเกตถึงการสูญเสียโอกาสจัดเก็บรายได้เข้ารัฐในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล

3.การยกระดับกฎหมายแรงงานและสิ่งแวดล้อม: ข้อกำหนดให้บังคับใช้มาตรฐานแรงงานและสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น ซึ่งในระยะสั้นอาจเพิ่มต้นทุนการปฏิบัติตามกฎระเบียบ ให้แก่ผู้ประกอบการและ SMEs ไทย

4.การปราบปรามการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาและถิ่นกำเนิดสินค้า: การคุมเข้มการตรวจสอบถิ่นกำเนิดสินค้าเพื่อสกัดการสวมสิทธิส่งออก ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อห่วงโซ่อุปทานในภาคอุตสาหกรรมไทยที่พึ่งพาชิ้นส่วนนำเข้าจากประเทศที่สาม

5.การผ่อนคลายข้อจำกัดในธุรกิจบริการและโทรคมนาคม: การเปิดทางให้นักลงทุนต่างชาติเข้ามาถือหุ้นและดำเนินธุรกิจในภาคการสื่อสารและโครงสร้างพื้นฐานของไทยได้มากขึ้น

ลุ้นรัฐบาลส่งร่างสัญญาเข้าสภาฯ หรือไม่?

นอกเหนือจากสมรภูมิตัวเลขทางเศรษฐกิจ ในมิติทางกฎหมายกำลังเกิดคำถามสำคัญถึงความโปร่งใสในการตรวจสอบจากฝ่ายนิติบัญญัติ เพราะแม้เอกสาร "แถลงการณ์ร่วม" (Joint Statement) ที่ลงนามในวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 จะได้รับการยืนยันตามแนวทางของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาและกระทรวงการต่างประเทศว่า ไม่ใช่หนังสือสัญญาตามมาตรา 178 ของรัฐธรรมนูญ เนื่องจากเป็นเพียงการแสดงเจตนารมณ์ที่ยังไม่ก่อให้เกิดพันธกรณีทางกฎหมาย จึงไม่ต้องผ่านความเห็นชอบจากรัฐสภา

ทว่าเมื่อเข้าสู่ขั้นตอน "ร่างความตกลง ART ฉบับสมบูรณ์" ในอีก 1-2 เดือนข้างหน้า ซึ่งจะมีผลผูกพันการลดภาษีนำเข้าและเปิดตลาดสินค้าเกษตรอย่างเป็นทางการ สังคมกำลังจับตาว่าคณะกรรมการกฤษฎีกาและกระทรวงการต่างประเทศ จะตีความให้รัฐบาลต้องส่งร่างสัญญาฉบับเต็มเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภาตามมาตรา 178 วรรคสาม (ในฐานะความตกลงที่อาจมีผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม หรือการค้าการลงทุนของประเทศอย่างกว้างขวาง) หรือจะอาศัยช่องว่างทางกฎหมายออกเป็นเพียงประกาศฝ่ายบริหารเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบจากสภาผู้แทนราษฎร!

ขณะที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เองก็ได้ส่งสัญญาณเตือนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องประเมินผลผูกพันต่อภาคการเงินอย่างรอบคอบก่อนการลงนามฉบับจริง

การลงนามที่กรุงมะนิลาในวันนี้ จึงเปรียบเสมือนการเปิดประตูบานแรกของความร่วมมือทางการค้าระหว่างรัฐบาลอนุทินและรัฐบาลทรัมป์ แต่บทพิสูจน์ที่แท้จริงจะอยู่ที่ "ร่างสัญญาฉบับเต็ม" ที่กำลังจะถูกเปิดเผยในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า ว่ารัฐบาลจะกล้าเปิดเผยรายละเอียดข้อตกลงทั้งหมดต่อสาธารณะและส่งเข้าสู่การกลั่นกรองของรัฐสภาอย่างโปร่งใสหรือไม่ เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการรักษาแต้มต่อในตลาดส่งออก กับการปกป้องเกษตรกรและอธิปไตยทางเศรษฐกิจของประเทศ.