xs
xsm
sm
md
lg

"ลุงตู่” คิดเอาขยะมาทำไฟฟ้า สุดท้ายคนไทยต้องรับกรรมจากขยะพิษ!

เผยแพร่:   ปรับปรุง:



วันนี้จะมาชวนให้พวกเราย้อนกลับไปดูนโยบายเรื่องขยะของรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา หรือ “รัฐบาล คสช.” กันสักหน่อย

เพราะเรื่องที่เรากำลังเห็นกันอยู่ในวันนี้ ทั้งโรงงานรีไซเคิล โรงงานคัดแยกขยะ กากอุตสาหกรรม และขยะพิษ ที่กระจายอยู่ตามจังหวัดต่างๆ มันไม่ได้เกิดขึ้นมาโดยไม่มีที่มาที่ไป

ต้องย้อนกลับไปในปี 2557 หลังการรัฐประหาร “รัฐบาล คสช.” ประกาศให้ปัญหาขยะเป็นวาระแห่งชาติ

แนวคิดหลักก็คือ ประเทศไทยมีขยะจำนวนมาก กำจัดไม่ทัน มีขยะตกค้างตามบ่อขยะทั่วประเทศ รัฐบาลจึงต้องการเปลี่ยนขยะเหล่านี้ให้กลายเป็นพลังงาน โดยเฉพาะการนำขยะมาผลิตกระแสไฟฟ้า

โอ้โห... ไอเดียบรรเจิด ฟังดูดีใช่ไหมล่ะ!

ขยะที่เคยเป็นภาระของท้องถิ่น ก็จะกลายเป็นวัตถุดิบในการผลิตไฟฟ้า เอกชนเข้ามาลงทุน โรงงานเกิดขึ้นทั่วประเทศ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ก็มีรายได้จากการจัดการขยะ

เรียกว่ามองในทางนโยบายแล้ว ทุกฝ่ายน่าจะได้ประโยชน์

แต่ปัญหาก็คือ ความคิดกับการทำให้เกิดขึ้นจริง มันคนละเรื่องกัน

เพราะขยะไม่ใช่น้ำมัน ไม่ใช่ก๊าซธรรมชาติ ที่จะเอาเข้าเครื่องจักรแล้วผลิตไฟฟ้าได้เลย

ขยะในชุมชนมีทั้งขยะเปียก เศษอาหาร พลาสติก กระดาษ แก้ว โลหะ และวัสดุที่เผาไหม้ไม่ได้ การจะนำไปผลิตพลังงาน ต้องผ่านกระบวนการคัดแยก ลดความชื้น บำบัด และแปรรูปให้เป็นเชื้อเพลิงขยะ หรือ RDF ก่อน

ทั้งหมดนี้มีต้นทุน มีเทคโนโลยี และต้องมีระบบบริหารจัดการที่ต่อเนื่อง

ที่สำคัญ โรงไฟฟ้าต้องมีขยะที่มีคุณภาพและมีปริมาณเพียงพอส่งเข้ามาทุกวัน ไม่ใช่วันนี้มีขยะ พรุ่งนี้ไม่มี หรือวันนี้เป็นขยะแบบหนึ่ง พรุ่งนี้กลายเป็นอีกแบบหนึ่ง

ยิ่งไปกว่านั้น ขยะส่วนใหญ่ก็อยู่ในความรับผิดชอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

โครงการโรงไฟฟ้า จึงต้องพึ่งพาข้อตกลงกับท้องถิ่น ทั้งปริมาณขยะและการจัดส่งเชื้อเพลิงในระยะยาว แล้วถ้าผู้บริหารท้องถิ่น เปลี่ยนไปตามผลการเลือกตั้ง ถ้าคนที่มาใหม่คุยกันรู้เรื่องก็ดีไป ถ้าคุยกันยาก เงื่อนไขเยอะ เรื่องก็ยุ่ง

เมื่อระบบต้นทางยังไม่พร้อม เงินลงทุนสูง เทคโนโลยีไม่เหมาะสม หรือประชาชนในพื้นที่ ไม่ยอมรับ โครงการก็เดินหน้าต่อไม่ได้

งานวิจัยที่ศึกษากรณีโรงไฟฟ้าขยะในประเทศไทย ก็พบปัญหาเหล่านี้จริง ทั้งโครงการที่สร้างไม่ทันกำหนด โครงการที่ออกแบบเทคโนโลยีไม่เหมาะสม และโครงการที่ได้ขยะไม่ตรงตามปริมาณ หรือคุณภาพที่ประเมินไว้

ที่วาดฝันเอาไว้ว่า จะมีโรงไฟฟ้าขยะอยู่ทั่วประเทศ วันนี้เลยไม่มี

นี่คือปัญหาที่รัฐบาลควรต้องตอบว่า นโยบายที่ประกาศเอาไว้อย่างสวยหรูตั้งแต่ต้นนั้น ได้เตรียมความพร้อมเอาไว้มากน้อยแค่ไหน

แต่สิ่งที่น่าคิดกว่านั้นก็คือ ในระหว่างที่โครงการจัดการขยะเพื่อผลิตไฟฟ้ายังมีปัญหา ประเทศไทยกลับมีการเปิดช่องทางให้กิจการเกี่ยวกับขยะ และโรงงานต่างๆ ขยายตัวได้มากขึ้น

จำได้ไหม...วันที่ 20 มกราคม 2559 “พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา” ใช้อำนาจ มาตรา 44 ออกคำสั่ง คสช. ที่ 4/2559 ผ่อนคลายข้อจำกัดตามกฎหมายผังเมือง ให้กิจการหลายประเภท รวมถึงโรงไฟฟ้า โรงกำจัดขยะ และโรงงานรีไซเคิล

แม้จะไม่ได้หมายความว่า ใครจะตั้งโรงงานที่ไหนก็ได้โดยไม่ต้องขออนุญาต แต่การผ่อนคลายข้อจำกัดดังกล่าว ก็เป็นการเปิดทางให้กิจการเหล่านี้ เดินหน้าได้ง่ายขึ้นในบางพื้นที่

ทีนี้ลองมองภาพใหญ่ต่อไปอีกระดับ

ช่วงเวลาเดียวกันนั้น ประเทศจีนเริ่มเข้มงวดกับการนำเข้าขยะจากต่างประเทศ ตั้งแต่ปี 2560 และ ยกระดับมาตรการจนถึงการห้ามนำเข้าขยะมูลฝอยทั้งหมดในปี 2564

เมื่อจีนปิดประตู ขยะในตลาดโลก ก็ต้องหาทางไปที่อื่น

ประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้าน ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการค้าขยะที่เปลี่ยนแปลงไป
มีข้อมูลจาก UNODC ระบุว่า ระหว่างปี 2560 ถึง 2561 การนำเข้าขยะพลาสติกของไทยเพิ่มขึ้นถึง 262 เปอร์เซ็นต์

และในช่วงปี 2560 ถึง 2564 ไทยยังมีการนำเข้าขยะอันตรายจากจีน ประมาณ 49,000 ตัน

นี่คือตัวเลขจริงๆ ไม่ได้มโน และเป็นตัวเลขที่เราไม่ควรมองข้ามเป็นอันขาด

เพราะฉะนั้น สิ่งที่อยากชวนตั้งคำถามก็คือ ในวันที่รัฐบาล คสช. วางนโยบายเอาขยะมาทำพลังงานนั้น เราได้เตรียมระบบกำกับดูแลโรงงาน ระบบตรวจสอบกากอุตสาหกรรม และระบบป้องกันการนำเข้าขยะผิดกฎหมาย เอาไว้พร้อมแล้วหรือยัง ?

หรือเรามุ่งเปิดทางให้การลงทุน โดยที่ระบบควบคุม และตรวจสอบยังตามไม่ทัน?

และมีอีกเรื่องหนึ่งที่น่าคิดมาก

รัฐบาลเปลี่ยนได้ นายกรัฐมนตรีเปลี่ยนได้ รัฐมนตรีเปลี่ยนได้ แต่ “องค์กรราชการ” ที่รับผิดชอบเรื่องใบอนุญาต การกำกับโรงงาน การตรวจสอบ และการบังคับใช้กฎหมาย ยังอยู่ ยังไม่เปลี่ยน

นโยบายที่ถูกวางไว้ในอดีต จึงสามารถส่งผลต่อเนื่องมาถึงรัฐบาลชุดต่อๆ มาได้ เมื่อมีสิ่งที่เรียกว่า “สมประโยชน์”

วันนี้เราจึงไม่ควรมองปัญหาโรงงานขยะเป็นเพียงเรื่องของนายทุนรายใดรายหนึ่ง หรือเป็นเพียงปัญหาของจังหวัดใดจังหวัดหนึ่ง

แต่ต้องย้อนกลับไปตรวจสอบตั้งแต่ต้นทางว่า นโยบายของรัฐบาลยุคนั้น วางระบบเอาไว้อย่างไร ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และเมื่อผลการดำเนินงานไม่เป็นไปตามเป้าหมาย…ใครต้องรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้น?!

เพราะสุดท้ายแล้ว คนที่ต้องอยู่กับกองขยะ กลิ่นเหม็น สารพิษ และความเสี่ยงต่อสุขภาพ ไม่ใช่คนที่เป็นผู้คิดนโยบาย และไม่ใช่คนที่เป็นเจ้าของโรงงาน

แต่เป็นประชาชนที่ต้องอาศัยอยู่ในพื้นที่เหล่านั้น

เรื่องนี้จึงต้องตรวจสอบกันให้ถึงต้นตอ ไม่ใช่รอให้เกิดปัญหาแล้วค่อยส่งเจ้าหน้าที่ไปตรวจโรงงานทีละแห่ง

เพราะถ้าไม่แก้ที่ระบบ ต่อให้วันนี้ปิดโรงงานหนึ่งแห่ง วันหน้าก็อาจมีอีกหลายแห่งเกิดขึ้นมาแทนที่ได้