(เก็บความจากเอเชียไทมส์ https://asiatimes.com/2026/11/trump-turns-brief-manila-stop-into-pre-shenzhen-leverage-haul/)
Trump turns brief Manila stop into pre-Shenzhen leverage haul
by Albert Cleisthenes Wong
18/11/2026
ประธานาธิบดีสหรัฐฯ รีดเค้นเอาชัยชนะด้านการค้า, แร่ธาตุ, และความมั่นคง จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อนการเจรจาครั้งสำคัญกับสี จิ้นผิง และปูติน ที่เซินเจิ้น
เมื่อตอนที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ลงจาก เครื่องบินประจำตำแหน่ง “แอร์ฟอร์ซวัน” (Air Force One) หลังเดินทางถึงกรุงมะนิลาในตอนบ่ายวันอังคาร (17 พ.ย.) มันเป็นการมาถึงภายหลังจากที่สมาคมประชาชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) ได้เสร็จสิ้นการประชุมใหญ่อย่างเป็นทางการ และมีการส่งมอบตำแหน่งประธานหมุนเวียนให้กับสิงคโปร์ไปแล้ว การรายงานข่าวจากสื่อนานาชาติในช่วงแรกถูกนำเสนอในแง่มุมที่ว่า การเยือนแบบกระชับแค่ 24 ชั่วโมงของประมุขทำเนียบขาวเที่ยวนี้ เป็นการแสดงออกซึ่งความไม่ให้เกียรติกันในทางการทูต
อย่างไรก็ตาม เบื้องหลังกำหนดการที่กระชับคราวนี้ ปรากฏว่าทรัมป์ใช้เวลาแวะเยือนสั้นๆ ในเมืองหลวงของฟิลิปปินส์แห่งนี้ ไม่ใช่เพื่อมุ่งสร้างฉันทามติในระดับพหุภาคี แต่เพื่อเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ในระดับทวิภาคีและพหุภาคีอย่างรวดเร็วก่อนที่จะบินต่อไปยังเมืองเซินเจิ้น ทางภาคใต้ของจีน ในวันพุธ (18 พ.ย.) ซึ่งเขาจะเข้าร่วมการประชุมสุดยอดความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก ((Asia-Pacific Economic Cooperation หรือ APEC เอเปก) และการเจรจาที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในวันพฤหัสบดี (19 พ.ย.) กับประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน และประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน ของรัสเซีย
ทรัมป์ที่ฐานะภายในประเทศอ่อนแอลงมากจากความพ่ายแพ้ของพรรครีพับลิกันในการเลือกตั้งกลางเทอม และถูกกลุ่มสายเหยี่ยวภายในสหรัฐฯเดินหน้าจำกัดไม่ให้เขาเสนอการยอมผ่อนปรนด้านเซมิคอนดักเตอร์ครั้งใหญ่แก่ปักกิ่งในการเจรจาที่เซินเจิ้น เขาจึงพยายามอาศัยระยะเวลาที่อยู่ในกรุงมะนิลาเป็นฐานในการผลักดันโมเมนตัมในภูมิภาคให้อยู่ข้างเขา ด้วยการรีดเค้นเอาข้อผูกพันด้านการค้าและความมั่นคงอย่างชนิดไร้สมมาตรไม่มีความสมดุลจากเมืองหลวงต่างๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งๆ ที่ก่อนหน้านั้นไม่นาน วอชิงตันเพิ่งเพิ่มความเข้มงวดในการควบคุมเทคโนโลยีเอากับระบบเศรษฐกิจของประเทศเหล่านี้อยู่แท้ๆ
ชัยชนะที่ได้จากฐานะด้านการค้าและความมั่นคงซึ่งไม่สมดุล
ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังเครื่องบินประจำตำแหน่งของเขาลงจอดที่กรุงมะนิลา ทรัมป์ก็ได้เป็นประธานในพิธีลงนามซึ่งใช้เวลาไม่ถึง 10 นาทีกับนายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูลของไทย ในเอกสารที่ใช้ชื่อว่าเป็น คำแถลงร่วมว่าด้วยความตกลงระหว่างสหรัฐอเมริกาและราชอาณาจักรไทยว่าด้วยการค้าต่างตอบแทน (Joint Statement on an Agreement Between the United States of America and the Kingdom of Thailand on Reciprocal Trade) ในสาระสำคัญของเอกสารฉบับนี้ กรุงเทพฯตกลงที่จะยกเลิกการจัดเก็บภาษีนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ, ยกเลิกอุปสรรคที่ไม่ใช่ภาษีในหลายภาคส่วนตั้งแต่ยานยนต์และยา ไปจนถึงเอทานอลและสัตว์ปีก, และจะซื้อสินค้าอเมริกันเพิ่มมากขึ้นคิดเป็นมูลค่าประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
แม้ว่าทรัมป์จะกล่าวยกย่องข้อตกลงนี้ว่าเป็นชัยชนะระดับทวิภาคี แต่เงื่อนไขรายละเอียดต่างๆ ที่เปิดเผยออกมา กลับเน้นย้ำถึงความไม่สมดุลและภาวะไร้สมมาตรอย่างชัดเจน แทนที่จะเป็นการยอมผ่อนปรนของกรุงเทพฯเพื่อรับประกันให้ได้การปฏิบัติต่างตอบแทนด้วยการเข้าถึงตลาดอเมริกันแบบปลอดภาษี การยอมอ่อนข้อของฝ่ายไทยคราวนี้กลับมีจุดมุ่งหมายหลักอยู่ที่การปกป้องสินค้าส่งออกของตน ไม่ให้ถูกสหรัฐฯจัดเก็บภาษีศุลกากรที่สูงขึ้นกว่าอัตราพื้นฐาน 19 %
ยิ่งไปกว่านั้น เจ้าหน้าที่ฝ่ายไทยเน้นย้ำว่า สิ่งที่ลงนามกันในมะนิลาครั้งนี้เป็นเพียงเอกสารแสดงความคืบหน้าในการเจรจามากกว่าจะเป็นสนธิสัญญาการค้าที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ข้อตกลงฉบับเต็มยังคงต้องผ่านกระบวนการทางกฎหมายภายในประเทศของแต่ละฝ่าย ซึ่งรวมถึงการพิจารณาของรัฐสภาและการปรึกษาหารือสาธารณะ ดังนั้นจึงหมายความว่าการนำเอาไปปฏิบัติจริงๆ รวมทั้งพวกข้อกำหนดที่มีความอ่อนไหวทางการเมือง ยังคงไม่ได้รับการแก้ไขให้ลุล่วงไปอย่างแท้จริง
ทรัมป์ประกาศข้อตกลงทางการค้ากับไทยครั้งนี้ เคียงคู่ไปกับการรื้อฟื้นการประชุมระดับผู้นำของกลุ่มควอด (Quad) ซึ่งชาติสมาชิกประกอบด้วยสหรัฐฯ, ญี่ปุ่น, อินเดีย, และออสเตรเลีย โดยเป็นการจัดหารือแบบคู่ขนานกับการประชุมซัมมิตอาเซียนเช่นเดียวกัน ทั้งนี้ผู้นำทั้งสี่ของกลุ่มควอดได้ร่วมกันประกาศแผนการฝึกซ้อมการใช้เครื่องบินตรวจการณ์ทางทะเลร่วมกันในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก พร้อมกันนั้นก็มีการตกลงผลักดันโครงการเร่งรัดพัฒนาปัญญาประดิษฐ์ (AI) ของกลุ่มควอด ซึ่งเห็นได้ชัดว่าเป็นการมุ่งส่งสัญญาณถึงการเดินหน้าในการจัดกลุ่มเป็นพันธมิตรทางด้านความมั่นคง ในอาณาบริเวณใกล้ๆ กับพรมแดนจีน เพียง 48 ชั่วโมงก่อนที่ทรัมป์จะเจอหน้ากับสี จิ้นผิง
ก่อนเดินทางต่อไปยังจีน ทรัมป์ยังพบปะกับประธานาธิบดีเฟอร์ดินันด์ มาร์กอส จูเนียร์ แห่งฟิลิปปินส์ ที่ทำเนียบมาลากันยัง ในกรุงมะนิลา เพื่อผลักดันเดินหน้าโครงการ แพกซ์ ซิลิกา (Pax Silica) ซึ่งเป็นโครงการริเริ่มที่นำโดยสหรัฐฯ ด้วยจุดมุ่งหมายที่จะการสร้างห่วงโซ่อุปทานทางด้านแร่ธาตุสำคัญยิ่งยวด, เซมิคอนดักเตอร์, และ AI ที่พึ่งพาจีนน้อยลง อย่างไรก็ตาม โครงการนี้ที่มีความทะเยอทะยานอันใหญ่โตสูงลิ่ว กำลังเผชิญกับแรงต่อต้านในฟิลิปปินส์ ด้วยกระแสการประท้วงเกี่ยวกับผลกระทบในทางปฏิบัติที่จะเกิดขึ้นกับเรื่องที่ดิน, ชุมชน, และการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม มันจึงกำลังเปิดเผยให้เห็นถึงต้นทุนต่างๆ ทางการเมืองภายในแดนตากาล็อก จากความทะเยอทะยานด้านห่วงโซ่อุปทานของวอชิงตัน
ไม้เรียวที่อยู่เบื้องหลังแครอท
สำหรับรัฐบาลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การเดินทางมาเยือนมะนิลาแบบกระชับรวดเร็วของทรัมป์ครั้งนี้ ตอกเน้นให้เห็นถึงความขัดแย้งในทางการทูตระดับภูมิภาคที่กำลังหยั่งรากลงลึกยิ่งขึ้นเรื่อยๆ ทั้งนี้เพียงไม่กี่วันก่อนหน้านี้ บรรดาผู้นำอาเซียนเพิ่งแถลงยกย่องการลงนามในกรอบความร่วมมือเศรษฐกิจดิจิทัลของกลุ่ม ว่าเป็นก้าวสำคัญสำหรับการบูรณาการของอาเซียน และการธำรงรักษาเป็นกลางทางเศรษฐกิจในระดับภูมิภาคของอาเซียน
แต่แล้วเมื่อวันจันทร์ (16 พ.ย.) เพียงแค่ 24 ชั่วโมงก่อนเครื่องบินแอร์ฟอร์ซวันของทรัมป์ลงจอดที่มะนิลา สำนักงานอุตสาหกรรมและความมั่นคง (Bureau of Industry and Security หรือ BIS) ของกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ได้ออกกฎชั่วคราวฉบับสุดท้ายที่จำกัดการเข้าถึงระบบคลาวด์สำหรับความสามารถในการประมวลผลขั้นสูงของอเมริกา ซึ่งเป็นการดำเนินการแบบระยะไกลผ่านพวกศูนย์ดาต้าเซ็นเตอร์ในต่างประเทศ
มาตรการนี้มีเป้าหมายมุ่งป้องกันและปราบปรามไม่ให้มีการดำเนินการเพื่อการประมวลผลระยะไกล ซึ่งเปิดทางให้พวกบริษัทในจีนตลอดจนในเขตอำนาจศาล (jurisdictions) ที่ถูกจำกัดแห่งอื่นๆ สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีขั้นสูงของสหรัฐฯ ผ่านโครงสร้างพื้นฐานของประเทศที่สาม นอกจากนั้นยังมีข้อกำหนดใหม่ๆ ในเรื่องการออกใบอนุญาตสำหรับการส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ขั้นสูงไปยังอินโดนีเซีย, มาเลเซีย, สิงคโปร์, ประเทศไทย, และบราซิล ซึ่งเรื่องนี้อาจทำให้ความทะเยอทะยานของหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่จะเป็นฮับของศูนย์ดาต้าเซ็นเตอร์ต้องเผชิญปัญหาอันสลับซับซ้อนยิ่งขึ้นไปอีก
ความแตกต่างระหว่างกรอบความร่วมมือเศรษฐกิจดิจิทัลของกลุ่มอาเซียน กับกฎใหม่ของกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯนี้ เป็นเรื่องที่มีความสำคัญมาก กล่าวคือ วอชิงตันไม่ได้จำกัดเพียงแค่การส่งออกเทคโนโลยีไปยังประเทศจีนเท่านั้น แต่ยังกำลังขยายข้อกำหนดการปฏิบัติตามกฎระเบียบของตน ให้ครอบคลุมถึงพวกโครงสร้างพื้นฐานระดับภูมิภาคที่สามารถเข้าถึงพลังการประมวลผลขั้นสูงของอเมริกาได้อีกด้วย สำหรับระบบเศรษฐกิจของชาติสมาชิกอาเซียนทั้งหลายซึ่งกำลังหาทางดึงดูดการลงทุนในด้านศูนย์ดาต้าเซ็นเตอร์และบริการ AI ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจึงขยายออกไปไกลกว่าการค้าขายเซมิคอนดักเตอร์โดยตรงมากมายนัก
จังหวะเวลาของการออกมาประกาศกฎเรื่องนี้ของสหรัฐฯ ก็ดูจะก่อให้เกิดผลกระทบอย่างมากมายเป็นพิเศษ โดยขณะที่รัฐบาลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังปรับตัวให้เข้ากับข้อเรียกร้องของสหรัฐฯ ในด้านการค้าและห่วงโซ่อุปทานเชิงยุทธศาสตร์ พวกเขายังต้องเผชิญกับความเป็นไปได้ที่มาตรการควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ อาจจำกัดการพัฒนาด้านดิจิทัลของพวกเขาอีกด้วย
สิ่งที่ต้องจับตาดูในการประชุมที่เซินเจิ้น
ในเวลาที่บรรดาผู้นำประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ขึ้นเครื่องบินจากมะนิลาไปยังเซินเจิ้นในวันพุธ (18 พ.ย.) พลวัตเฉพาะหน้าประการหนึ่งซึ่งแน่นอนว่าจะส่งผลในการกำหนดทิศทางการประชุมในครั้งนี้ด้วย ก็คือ การที่ปักกิ่งจะต้องพยายามตอบโต้เพื่อหาทางดึงกลุ่มประเทศอาเซียน ซึ่งกำลังถูกรีดเค้นจากเงื่อนไขต่างๆ ที่อสมมาตรและไร้ความสมดุลของวอชิงตัน
ขณะที่พาดหัวข่าวทั่วโลกจะจับจ้องไปที่การประชุม 3 ฝ่ายอย่างชนิดที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนระหว่างสี, ทรัมป์, และปูติน ในวันพฤหัสบดี(19 พ.ย.) ทางฝ่ายเจ้าหน้าที่จีนก็กำลังใช้การประชุมที่เซินเจิ้นนี้เพื่อจัดวางตำแหน่งจีนให้อยู่ในฐานะเสาหลักที่ขาดไม่ได้ของการค้าเสรีในภูมิภาคและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลชนิดที่ไม่ถูกแบ่งสรรปันส่วน
เป็นที่คาดหมายได้ว่า สี จะกดดันพวกประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ให้กระชับการบูรณาการทางการค้าภายใต้พิธีสารเขตการค้าเสรีจีน-อาเซียน 3.0 ที่ได้รับการปรับปรุงยกระดับแล้ว พร้อมทั้งส่งเสริมสนับสนุนพวกบริษัทเทคโนโลยีของจีนให้อยู่ในฐานะผู้ให้บริการทางเลือกทั้งในเรื่องแพลตฟอร์มคลาวด์,โมเดล AI, และฮาร์ดแวร์ภายในประเทศ
เวลาเดียวกันนั้น ปักกิ่งยังกำลังส่งเสริมสนับสนุนองค์การความร่วมมือด้านปัญญาประดิษฐ์โลก (World Artificial Intelligence Cooperation Organization) ที่ตั้งสำนักงานใหญ่อยู่ในนครเซี่ยงไฮ้ ในฐานะทางเลือกด้านการกำกับดูแล AI ที่มีลักษณะเปิดกว้างต้อนรับทุกๆ ฝ่าย แทนที่จะเป็น Pax Silica โดยมุ่งเน้นย้ำให้เห็นว่า องค์การความร่วมมือด้านปัญญาประดิษฐ์โลก ให้ทางเลือกทั้งทางการทูตและทางการค้าแก่บรรดาประเทศกำลังพัฒนา ขณะที่สหรัฐฯกำลังประกาศข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีอย่างเข้มงวดขึ้นทุกที
ณ กรุงมะนิลา บรรดาเมืองหลวงของประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนใหญ่ได้ตอบรับข้อเรียกร้องให้ทำข้อตกลงกันของทรัมป์ ซึ่งกำลังเสนอสิ่งที่เห็นได้ชัดว่าเป็นเหมือนกรมธรรม์ประกันภัยที่จะป้องกันไม่ให้ถูกเรียกเก็บภาษีศุลกากรทวbภาคีอย่างเลวร้ายยิ่งขึ้นกว่าเดิม และไม่ให้เกิดความเสื่อมถอยย่ำแย่ในความสัมพันธ์ด้านความมั่นคง
อย่างไรก็ตาม การที่ประเทศอาเซียนกำลังยื่นคำมั่นสัญญากับวอชิงตันอย่างชัดเจนทั้งในเรื่องการค้า, แร่ธาตุสำคัญ, และความร่วมมือทางทะเล ในวันสุกดิบก่อนหน้าการประชุมเอเปก ทำให้การดำเนินการเพื่อรักษาสมดุลของพวกเขาเป็นเรื่องที่ยากลำบากยิ่งขึ้น ปักกิ่งจะต้องตั้งคำถามที่ตรงไปตรงมาเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือในเรื่องความเป็นกลางของภูมิภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเมื่อแผนการริเริ่มด้านความมั่นคงและห่วงโซ่อุปทานของอเมริกา กำลังทำให้ประเทศอาเซียนต้องผูกติดอยู่กับการถูกจำกัดทางเลือกทั้งทางเศรษฐกิจและทางเทคโนโลยีของภูมิภาคมากขึ้นเรื่อยๆ
ในสภาพที่ต้องอยู่ตรงกลางระหว่างข้อกำหนดบงการให้ปฏิบัติตามของฝ่ายอเมริกัน และแรงจูงใจทางการค้าของจีน ภาคส่วนดิจิทัลและอุตสาหกรรมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้จึงยังต้องคงอยู่ในสถานการณ์ที่เสี่ยงอันตรายต่อไปอีกนาน หลังจากที่เครื่องบินแอร์ฟอร์ซวันเดินทางจากไปแล้ว
อัลเบิร์ต ไคลสเธเนส หว่อง เป็นนักเขียนและนักวิเคราะห์อิสระ ที่ความสนใจครอบคลุมทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์, นโยบายเทคโนโลยี, และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล

