สรุปสาระสำคัญและเทียบจุดยืน 4 ร่าง พ.ร.บ.ประกันสังคม ในสภาฯ จับตาปมร้อน "3 ขอ" นำกองทุน 3 ล้านล้านออกนอกระบบราชการ และสิทธิไรเดอร์เข้าระบบ ม.33
บรรยากาศในห้องประชุมสภาผู้แทนราษฎรตลอดวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 เต็มไปด้วยความดุเดือดและเข้มข้น เมื่อร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ประกันสังคม 4 ฉบับ ถูกนำมาวางเทียบเคียงกันบนโต๊ะพิจารณา ท่ามกลางสายตาของผู้ประกันตนกว่า 20 ล้านคนทั่วประเทศที่จับจ้องชะตากรรมของกองทุนมูลค่ากว่า 3 ล้านล้านบาท ว่าจะเดินหน้าต่อภายใต้ร่มเงาของระบบราชการ หรือถูกรื้อโครงสร้างใหม่เพื่อคืนอำนาจให้เจ้าของเงินตัวจริง
การแก้ไขกฎหมายครั้งนี้ถือเป็นเดิมพันครั้งสำคัญ เนื่องจากกองทุนประกันสังคมกำลังเผชิญแรงกดดันรอบด้าน ทั้งโครงสร้างสังคมผู้สูงอายุที่ทำให้ยอดจ่ายบำนาญพุ่งสูงสวนทางกับฐานผู้ส่งเงินสมทบที่ลดลง ระบบบริหารการลงทุนแบบราชการที่ขาดความคล่องตัวและสร้างผลตอบแทนต่ำ รวมถึงข้อกังขาด้านความโปร่งใสในการใช้งบประมาณ ซึ่งนักคณิตศาสตร์ประกันภัยต่างเตือนว่า หากไม่ผ่าตัดโครงสร้างครั้งใหญ่ กองทุนอาจเผชิญความเสี่ยงด้านสภาพคล่องและความยั่งยืนในอีกไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า
ทั้งนี้ เนื้อหาสาระที่มีการอภิปรายของตัวแทนทั้ง 4 ร่างในสภาฯ ได้สะท้อนให้เห็นทางแยกทางความคิดที่แบ่งออกเป็น 2 ขั้วชัดเจน
ขั้วรัฐบาลและพรรคเพื่อไทย: ปรับกลไกให้คล่องตัวภายใต้ระบบเดิม
• ร่างฉบับคณะรัฐมนตรี (เสนอโดย นายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รมว.แรงงาน): ชูจุดยืนการ "คืนสิทธิและเพิ่มทางเลือก" ผ่านมาตรการ 3 ขอ (ขอเลือก-ขอคืน-ขอกู้) เพื่อให้คนทำงานเข้าถึงเงินออมชราภาพของตนเองได้ก่อนเกษียณ รวมถึงขยายเพดานอายุผู้ประกันตนมาตรา 33 จาก 60 ปี เป็น 65 ปี เพื่อรักษาสิทธิรักษาพยาบาลต่อเนื่อง โดยนายจุลพันธ์ยืนยันหนักแน่นกลางสภาฯ ว่า กลไกนี้เป็นการบริหารเงินตามสิทธิของแต่ละราย ไม่กระทบเสถียรภาพกองทุนอย่างที่หลายฝ่ายกังวล
• ร่างฉบับพรรคเพื่อไทย (เสนอโดย นายธงธรรม เวชยชัย ส.ส.บัญชีรายชื่อ): ย้ำจุดยืนชัดเจนว่า ไม่เห็นด้วยกับการนำสำนักงานประกันสังคม (สปส.) ออกนอกระบบราชการ แต่เสนอผ่าตัดกลไกภายในให้ทันสมัยและโปร่งใส ด้วยการดึงเลขาธิการ ก.ล.ต. เข้ามานั่งในบอร์ดแทนผู้แทนกระทรวงมหาดไทย ตั้ง "คณะกรรมการจัดการการลงทุน" มืออาชีพ 13 คน มาบริหารพอร์ต 3 ล้านล้านบาท หั่นเพดานงบบริหาร สปส. ลงครึ่งหนึ่ง (จาก 10% เหลือ 5%) และเพิ่มโทษทางอาญาแก่ผู้บริหารที่ทุจริต
ขั้วพรรคประชาชน: ล้างไพ่โครงสร้างอำนาจ ตัดขาดระบบราชการ
• ร่างฉบับยกร่างใหม่ทั้งฉบับ (เสนอโดย น.ส.รักชนก ศรีนอก ส.ส.บัญชีรายชื่อ): หรือร่าง "ฉบับสุดซอย" ที่เสนอให้ยกเลิก พ.ร.บ. ปี 2533 ทั้งฉบับ เพื่อจัดตั้ง "กองทุนประกันสังคม" เป็นนิติบุคคลอิสระออกนอกระบบราชการ โอนย้ายทรัพย์สินและบุคลากรออกจาก สปส. เดิม พร้อมจ้างสถาบันการเงินมืออาชีพเข้ามาเป็นผู้จัดการกองทุน น.ส.รักชนกอภิปรายตั้งคำถามถึงความจริงใจของพรรคการเมืองที่เคยรับปากช่วงหาเสียงว่าจะนำกองทุนออกนอกระบบ พร้อมเตือนว่าการเปิดรับเงินบำเหน็จก้อนเดียวในร่าง ครม. อาจทำลายหลักประกันยามเกษียณของแรงงาน
• ร่างฉบับแก้ไขเพิ่มเติม (เสนอโดย นายสหัสวัต คุ้มคง ส.ส.ชลบุรี): มุ่งทลายอำนาจผูกขาดของรัฐในบอร์ดประกันสังคม โดยวิจารณ์ร่าง ครม. ที่ให้รัฐมนตรีตั้งคณะกรรมการตรวจสอบ 7 คนว่าอาจกลายเป็นการแทรกแซงบอร์ดเลือกตั้ง พร้อมเสนอให้ปรับลดงบบริหาร สปส. เหลือไม่เกิน 4% กำหนดให้บอร์ดระดับสูงยื่นบัญชีทรัพย์สินต่อ ป.ป.ช. และเปิดช่องให้ผู้ประกันตนเข้าชื่อถอดถอนบอร์ดได้
ปมขัดแย้งร้อนใน-นอกสภาฯ: เงินก้อนวันนี้ หรือเสถียรภาพวันหน้า?
แม้ทุกพรรคจะเห็นพ้องว่ากฎหมายฉบับปี 2533 ล้าสมัย แต่การปะทะคารมในสภาฯ กลับเผยให้เห็นความแตกต่างทางความคิดใน 3 ประเด็นหลักที่ยังหาจุดลงตัวได้ยาก
• "3 ขอ" — คืนสิทธิคนทำงาน vs ทุบกระปุกทำลายกองทุน: ฝ่ายรัฐบาลและเพื่อไทยมองว่า การเปิดให้ "ขอคืน" หรือ "ขอกู้" เงินชราภาพได้ไม่เกิน 30% เป็นการช่วยแรงงานลดการพึ่งพาหนี้นอกระบบในยามวิกฤต แต่นายเซีย จำปาทอง ส.ส.พรรคประชาชน อภิปรายสวนกลับอย่างดุดันว่า ท่ามกลางการคาดการณ์ของนักคณิตศาสตร์ประกันภัยที่เตือนว่ากองทุนอาจเผชิญวิกฤตสภาพคล่องในช่วงปี 2595–2601 การเปิดให้นำเงินอนาคตออกมาใช้ก่อนเวลาเปรียบเสมือน "การทุบกระปุกทำลายหลังพิงสุดท้ายของชีวิต"
• "ออกนอกระบบราชการ" — มืออาชีพบริหาร vs ความเสี่ยงเกมการเมือง: นายสหัสวัต คุ้มคง ส.ส.พรรคประชาชน ยืนยันว่าการ 'ปะผุ' กฎหมายเดิมไม่สามารถแก้ปัญหาระบบราชการที่อุ้ยอ้ายได้ จึงต้องแยกเป็นนิติบุคคลอิสระ ขณะที่นายณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ ผู้ช่วยหาเสียงพรรคเพื่อไทย ตั้งข้อสังเกตสวนกลับว่า หากนำกองทุนออกจากระบบราชการโดยขาดกลไกรัฐกำกับที่รัดกุม อาจเปิดช่องให้พรรคการเมืองต่าง ๆ เข้ามาทำแคมเปญหาเสียงเพื่อชิงอำนาจบริหารเงิน 3 ล้านล้านบาทในระยะยาว
• "บอร์ดซ้อนบอร์ด" และสิทธิลาคลอดที่ล้าหลัง: ร่างของ ครม. ถูกวิจารณ์อย่างหนัก จาก น.ส.รักชนก ศรีนอก และนายสหัสวัต คุ้มคง ส.ส.พรรคประชาชน รวมถึงทีมประกันสังคมก้าวหน้า ใน 2 จุด คือ การให้รัฐมนตรีตั้งคณะกรรมการตรวจสอบ 7 คน ซึ่งถูกมองว่าเป็นการสร้าง "บอร์ดซ้อนบอร์ด" แทรกแซงบอร์ดเลือกตั้ง และการกำหนดสิทธิลาคลอดไว้เพียง 98 วัน ทั้งที่กฎหมายคุ้มครองแรงงานได้ปรับเพิ่มเป็น 120 วันไปแล้ว
ผลกระทบตรงต่อคนทำงาน: ใครได้-ใครเสีย?
หากร่างกฎหมายเหล่านี้ผ่านวาระรับหลักการและเข้าสู่ชั้นคณะกรรมาธิการวิสามัญเพื่อหลอมรวมเป็นกฎหมายบังคับใช้ จะเกิดจุดเปลี่ยนสำคัญต่อแรงงาน 2 กลุ่มใหญ่ ได้แก่
• กลุ่มไรเดอร์และแรงงานแพลตฟอร์ม: มีโอกาสสูงที่จะถูกยกระดับสถานะจากแรงงานนอกระบบ (มาตรา 40) ขึ้นมาเป็น "ลูกจ้างเต็มตัว" (มาตรา 33) ตามแนวทางที่ทั้งพรรคเพื่อไทยและพรรคประชาชนผลักดันสอดคล้องกัน ซึ่งจะบังคับให้นิติบุคคลเจ้าของแพลตฟอร์มต้องร่วมจ่ายเงินสมทบ และทำให้ไรเดอร์ได้รับสิทธิคุ้มครองครบทั้ง 7 กรณี (เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ ตาย สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน)
• กลุ่มแรงงานในระบบและผู้สูงอายุ: ผู้ที่อายุเกิน 60 ปีแต่ยังทำงานอยู่ จะสามารถส่งเงินสมทบต่อได้ถึงอายุ 65 ปีเพื่อรักษาสิทธิการรักษาพยาบาล ขณะที่ผู้ประกันตนทั่วไปจะได้รับอานิสงส์จากการหั่นงบบริหาร สปส. และดึงมืออาชีพเข้ามาบริหารการลงทุน ซึ่งจะเป็นตัวแปรสำคัญว่าเงินบำนาญในวัยเกษียณจะงอกเงยและมั่นคงเพียงใดในอนาคต
สมรภูมิชั้นกรรมาธิการฯ ชี้ชะตาอนาคต
การลงมติรับหลักการในวาระแรกเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น เพราะสมรภูมิชี้ขาดที่แท้จริงจะไปอยู่ที่ "ชั้นคณะกรรมาธิการวิสามัญ" ซึ่งต้องเผชิญโจทย์หินในการหลอมรวมร่างกฎหมาย 4 ฉบับที่มีปรัชญาต่างกันสุดขั้วให้เป็นหนึ่งเดียว
สังคมและผู้ประกันตนกว่า 20 ล้านคน จำเป็นต้องจับตาอย่างใกล้ชิดว่า ท้ายที่สุดแล้วกรรมาธิการจะให้น้ำหนักไปที่ "ประชานิยมเฉพาะหน้า" อย่างการเปิดช่องถอนเงินเก่ามาใช้ก่อนเกษียณ หรือจะกล้าผ่าตัดโครงสร้างการบริหารเงิน 3 ล้านล้านบาทให้เป็นมืออาชีพและโปร่งใสอย่างแท้จริง เพื่อไม่ให้กองทุนประกันสังคมกลายเป็นเพียงแหล่งพักเงินที่รอวันนับถอยหลังสู่การล่มสลายในวันที่คนทำงานรุ่นปัจจุบันก้าวเข้าสู่วัยชรา.

