วันนี้กระแสเรื่องขยะพิษ โรงงานรีไซเคิล และกากอุตสาหกรรม กำลังเป็นประเด็นร้อน ที่สังคมให้ความสนใจโดยเฉพาะเมื่อมีการย้อนกลับไปพูดถึงรัฐบาลพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา
ฝ่ายที่ออกมาปกป้อง “ลุงตู่” ก็บอกว่า รัฐบาลประยุทธ์เป็นรัฐบาลที่ประกาศห้ามนำเข้าขยะ แล้วจะไปกล่าวหาว่าเป็นต้นเหตุของปัญหาได้อย่างไร
แต่เรื่องนี้ อยากให้ลองย้อนดูกันให้ครบทุกด้านก่อนออกมาวิพากวิจารณ์
เพราะการห้ามนำเข้าขยะอย่างหนึ่ง กับการเปิดทางให้ธุรกิจโรงงานจัดการขยะเข้ามาตั้งในประเทศไทยอีกอย่างหนึ่ง มันเป็นคนละเรื่องกัน
ย้อนกลับไปวันที่ 20 มกราคม 2559 วันนั้น “พล.อ.ประยุทธ์” ในฐานะหัวหน้า คสช. ใช้อำนาจตาม มาตรา 44 ออกคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 4/2559 ยกเว้นการใช้บังคับกฎหมายผังเมืองรวมสำหรับกิจการบางประเภท
คำสั่งนี้ มีเหตุผลอ้างถึงการแก้ปัญหาขยะล้นเมือง และการส่งเสริมความมั่นคงทางพลังงาน
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ไม่ได้เปิดทางเฉพาะโรงไฟฟ้าขยะ เท่านั้น หากยังรวมถึงโรงงานรับกำจัดของเสีย โรงงานคัดแยกและฝังกลบขยะประเภท 105 และ โรงงานรีไซเคิลประเภท 106 ด้วย
นี่คือจุดเริ่มต้นที่เราต้องกลับไปตรวจสอบกันให้ชัด
ทีนี้ลองมาดูเหตุการณ์ในระดับโลก
เดือนมกราคม 2561 จีนประกาศใช้มาตรการ National Sword จำกัดการนำเข้าขยะจากต่างประเทศอย่างเข้มงวด
จีนเคยเป็นตลาดรับซื้อและแปรรูปขยะรายใหญ่ของโลก เมื่อจีนปิดตลาด เส้นทางการค้าขยะจำนวนมากก็เปลี่ยนทิศทางมายังประเทศไทย รวมทั้งทุนจีนที่เคยทำธุรกิจแปรรูปขยะ เครื่องไม้เครื่องมือ มีโนว์ฮาว ก็แห่เข้ามาขอตั้งโรงงานแปรรูปขยะในไทย
ประเทศไทยเกิดอะไรขึ้นในตอนนั้น เห็นภาพกันหรือยัง ?
ข้อมูลการนำเข้าขยะพลาสติกระบุว่า ปี 2560 ไทยนำเข้าประมาณ 152,738 ตัน แต่ในปี 2561 กระโดดขึ้นเป็น 552,912 ตัน เพิ่มขึ้นถึงประมาณ 3.6 เท่า
นี่แค่ปีเดียวเท่านั้นนะ!
และในปี 2561 ยังมีโรงงานอุตสาหกรรมพลาสติกแห่งใหม่ ที่ได้รับใบอนุญาต ถึง 289 แห่ง ตามข้อมูลที่ EARTH รวบรวม
ลองคิดดูว่า จังหวะที่จีนปิดประตูรับขยะจากต่างประเทศ ประเทศไทยกลับมีทั้งการนำเข้าขยะที่เพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล และมีการขยายตัวของกิจการอุตสาหกรรมพลาสติกเกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน
เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญที่เราจะมองข้ามได้ง่ายๆ
มีข้อมูลจากเครือข่ายภาคประชาชน ที่ติดตามปัญหามลพิษอุตสาหกรรม ระบุว่า ในพื้นที่เกาะขนุน จังหวัดฉะเชิงเทรา มีการจัดสรรที่ดิน สร้างอาคารโรงงาน และเตรียมใบอนุญาตประเภท 105 และ 106 ก่อนโอนกิจการให้กลุ่มทุนจีนเข้ามาดำเนินธุรกิจ
มีการกล่าวถึงการขนเครื่องจักรจากจีนเข้ามาตั้งโรงงานในไทย นำวัสดุที่ยังมีมูลค่ากลับไปขาย และทิ้งกากที่เหลือไว้ในประเทศไทย
แล้วคราวนี้ลองกลับมาดูตัวเลขโรงงานกันบ้าง
ข้อมูลที่อ้างอิงฐานกรมโรงงานอุตสาหกรรม ระบุว่า ปี 2558 ประเทศไทยมีโรงงานผู้ก่อกำเนิดของเสีย 40 แห่ง ต่อโรงงานรับจัดการของเสีย 1 แห่ง
แต่ในปี 2566 สัดส่วนเปลี่ยนเป็น 26 ต่อ 1 และมีโรงงานกลุ่มรับจัดการของเสียมากกว่า 2,700 แห่ง
นี่คือตัวเลขที่สะท้อนการขยายตัวของอุตสาหกรรมจัดการของเสีย ในช่วงเกือบ 10 ปีที่ผ่านมา
ทีนี้ถามว่า ใครเป็นคนกำกับดูแลอุตสาหกรรมเหล่านี้ ? คำตอบตือ กระทรวงอุตสาหกรรม!
ลองไล่ดูรายชื่อ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในยุค รัฐบาลประยุทธ์ คนแรก ในช่วงรัฐประหารเสร็จใหม่ๆ เป็น “นายจักรมณฑ์ ผาสุกวนิช” ปี 57-58 , ต่อมา “นางอรรชกา สีบุญเรือง” ปี 58-59, จากนั้นเป็น “นายอุตตม สาวนายน” ปี 59-62 และ คนสุดท้ายหลังการเลือกตั้ง คือ “นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ” ซึ่งตอนนั้นยังสังกัดพรรคพลังประชารัฐ ช่วงปี 62-66
ทั้ง 4 คน ดำรงตำแหน่งอยู่ในรัฐบาล ที่มี “พล.อ.ประยุทธ์” เป็นนายกรัฐมนตรี
ต่อมาในการเลือกตั้ง ปี 2566 พรรคพลังประชารัฐแตก เครือข่ายของ“ลุงตู่” ไปตั้งพรรครวมไทยสร้างชาติ ให้ลุงตู่เป็นแคนดิเดตนายกฯ มี “พีระพันธ์ สาลีรัฐวิภาค” เป็นหัวหน้าพรรค และ“เอกนัฏ” พร้อมพันธุ์” เป็นเลขาธิการพรรค นอกจากนี้ “ธนกร วังบุญคงชนะ” ซึ่งเป็นเหมือนโฆษกประจำตัว”ลุงตู่” รวมทั้ง “สุชาติ ชมกลิ่น” ก็ตามมาสมทบด้วย
หลังการเลือกตั้ง พรรคเพื่อไทยเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล พรรครวมไทยสร้างชาติ ก็เข้ามาร่วมด้วย และคนที่เป็น รมว.อุตสาหกรรม ก็คือ “เอกนัฏ พร้อมพันธุ์”
กระทั่งมาถึงรัฐบาล “อนุทิน 1” คนที่เป็น รมว.อุตสาหกรรม คือ “ธนกร วังบุญคงชนะ” โฆษกส่วนตัวลุงตู่ ส่วน “วราวุธ ศิลปอาชา” เพิ่งเข้ามาเป็นตอนรัฐบาล“อนุทิน 2” นี่เอง
จะเห็นได้ว่า ตั้งแต่มีการปลดล็อกโรงงานขยะในปี 2559 ต่อเนื่องมาถึงปี 2568 “สายตรงลุงตู่” เป็น รมว.อุตสาหกรรม มาตลอด
กระทรวงอุตสาหกรรม มีอำนาจหน้าที่สำคัญในการกำกับดูแลโรงงาน ออกใบอนุญาต และตรวจสอบการประกอบกิจการอุตสาหกรรม
ดังนั้น คำถามเรื่องการขยายตัวของโรงงานขยะในช่วงเวลานี้ “รัฐบาลประยุทธ์” จะบอกว่าไม่เกี่ยวข้องอะไรเลยไม่ได้
เพราะทั้งนโยบาย ทั้งกฎหมาย และการกำกับดูแล อยู่ภายใต้รัฐบาลชุดเดียวกัน
ทีนี้มาถึงเรื่องที่รัฐบาลชอบยกขึ้นมาอ้าง ก็คือการประกาศห้ามนำเข้าขยะ
ต้องยอมรับว่า รัฐบาลมีมาตรการระงับการนำเข้าและประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์บางประเภทจริง
แต่ปัญหาคือ การห้ามบนกระดาษ กับการบังคับใช้จริง มันเป็นคนละเรื่องกัน
เมื่อมีการห้าม ก็มีการลักลอบนำเข้า การสำแดงสินค้าไม่ตรงประเภท และการบังคับใช้กฎหมาย ที่ยังมีช่องโหว่
มีการนำเข้าขยะพลาสติก โดยสำแดงเป็นผลิตภัณฑ์พลาสติกแทน ยัดไส้นำเข้าขยะอิเลกทรอนิกส์ แต่สำแดงเป็นเศษเหล็ก
แล้วศุลกากรตรวจสอบอย่างไร กรมโรงงานตรวจสอบอย่างไร และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องติดตามขยะเหล่านี้ ไปถึงโรงงานอย่างไร
นี่จึงเป็นที่มาของข่าวเรื่องการจ่ายเงินใต้โต๊ะต่อตู้คอนเทนเนอร์ หรือ การมีเครือข่ายนักการเมือง และผู้มีอิทธิพลคอยอำนวยความสะดวกให้ตู้คอนเทนเนอร์เหล่านั้นเดินทางไปถึงโรงคัดแยก โรงแปรรูปขยะ
ซึ่งผลที่เห็นเป็นรูปธรรมในวันนี้ ว่าคำสั่งห้ามของ “ลุงตู่” นั้น มีผลหรือไม่ การบริหารจัดการ การบังคับใช้กฎหมายได้ผล หรือล้มเหลว!
จึงอยากฝากไปถึงบรรดาคนที่ออกมาปกป้อง“ลุงตู่”ได้พิจารณาด้วย
“ลุงตู่” เข้ามายึดอำนาจในปี 2557 ประกาศว่าจะปฏิรูปประเทศ ปฏิรูปการเมือง ปฏิรูปกฎหมาย ปฏิรูประบบราชการ ปฏิรูปตำรวจ และวางยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี
แต่ในเรื่องขยะอุตสาหกรรม เรากลับเห็นการใช้ มาตรา 44 ปลดล็อกข้อจำกัดผังเมืองในปี 2559
อีกสองปีต่อมา ขยะพลาสติกนำเข้าพุ่งขึ้นมากกว่า 5.5 แสนตัน ...โรงงานจัดการของเสีย กากอุตสาหกรรม ขยายตัวอย่างมาก
และปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม ก็กลายเป็นปัญหาที่ประชาชนในหลายจังหวัดต้องเผชิญ
นี่หรือคือการปฏิรูปประเทศ?
วันนี้ผ่านไปเพียงสิบกว่าปี จากยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แต่เรากลับต้องมานั่งแก้ปัญหาโรงงานขยะ กากสารพิษ และมลพิษ ที่กระทบต่อชีวิตประชาชนกันไม่รู้จบ
สุดท้าย...อยากบอกว่า “ลุงตู่” ไม่ได้แค่บริหารประเทศในช่วงที่ขยะทะลักเข้ามา แต่รัฐบาลลุงตู่ ยังเป็นผู้กำหนดกติกา เรื่องการตั้งโรงงานเหล่านี้ด้วย ดังนั้นจะอ้างแค่คำสั่งห้ามนำเข้าขยะ แล้วปฏิเสธความรับผิดชอบต่อสิ่งที่เกิดขึ้นในประเทศตอนนี้ไม่ได้!

